Newroz fotoğrafı – Gökhan Tan

nevruz tan 1252

Haber Nöbeti için geldiğim Diyarbakır’da, Newroz kutlamalarında çektiğim bir fotoğraftan bahsedeceğim.

Twitter hesabımda, kutlamaların yapıldığı Newroz Parkı’nın mümkün olduğunca tümünü gösteren bu fotoğrafı saat 13:15’te paylaştım. Altına sadece saat ve yer bilgisi yazarak: “#Diyarbakır #Nevruz kutlama alanı 12.52 #habernöbeti

tweet 1252

Alandaki erişim kısıtlılığı nedeniyle, fotoğrafı iliştirdiğim tweet’in yoğun şekilde paylaşıldığını ancak alandan ayrıldıktan sonra görebildim. Paylaşımın aldığı tepkiler arasında şunlar da vardı:

“Hitler olup kafanıza sıkıp gömmediğimiz günlere pişman ediyorsunuz. Sahi .iktirin gidin artık ülkemden.”

“Güzel [foto] şop millet gelsin çok kişi var sansın diye.”

Profilinde “özel birlik” fotoğrafı bulunan bir hesap ise şunu yazmıştı:

“Orada olmasam bu amip beyinliye inanacağım.”

Tehditleri bir tarafa bırakırsak (sosyal medyadaki baskı, bölgede çalışan gazetecilerin yaşadığı güçlükler arasında sayılamayacak kadar talî bir konu), hiçbir yorum içermeyen bir fotoğraf bile gerçek olmamakla itham ediliyordu. Hatta alanda olduğunu iddia edenlerce bile.

Türkiye basınında Newroz fotoğrafı

Peki Türkiye basını Diyarbakır Newroz Parkı’nın dünkü fotoğrafını nasıl çekti?

Yerel basından başlayarak, İstanbul’a doğru yol alalım:

Azadiya Welat ön sayfasının tümünü Newroz’a ayırırken “Özerklik Baharı” manşetini kullandı ve katılım konusunda “Diyarbakırlılar tüm engellemelere rağmen yüzbinler olup alana aktı” ifadesini kullandı.

Özgür Gündem, ön sayfasının tümünü kutlamaya ve verilen mesajlara ayırdı. “Kürt halkının asla çökmeyeceğini gösteren milyonlar, Amed Newroz’unda son sözünü söyledi: Çözüm İmralı’da”.

Hürriyet, ön sayfada tek sütundan küçük gördüğü “Diyarbakır’da olaysız kutlama” başlığıyla verdi. “Nevruz kutlamasına katılık geçen yıllara göre düşüktü” tespitiyle. İç sayfada “200 bin kişi gelebildi” alt başlığını kullandı.

Sabah gazetesi “Diyarbakır yüz vermedi” başlığıyla ön sayfasından haberi büyük gördü. “Geçen yıl 500 bin kişinin nevruzu kutladığı alana dün sadece 15 bin kişi geldi” dedi.

Cumhuriyet ön sayfada Demirtaş’a atfen “Barış bir haftada gelir” başlığını kullandı. Alanın dolu halinin fotoğrafını kullandı ve iç sayfada “on binlerce kişinin katıldığını” söyledi.

Sözcü ana manşetini Newroz’a ayırdı: “5 şehit verdiğimiz gün bölücü hainler Diyarbakır’da şov yaptı” üst başlığıyla verdiği haberde katılımı “binlerce PKK yandaşı toplandı” şeklinde ifade etti.

Habertürk “Olaysız Nevruz” başlığıyla ön sayfadan küçük gördü. Katılımı “Polise göre 15 bin, kutlama komitesine göre 100 bin kişi” olarak verdi.

Yeni Şafak ön sayfasında “HDP sıfır çekti” başlığı attı ve “Nevruz alanında 15 bin kişi toplandı” dedi.

Star ön sayfada “Nevruz’u da vurdular” başlığı attı ve “sadece 15 bin kişi katıldı” diye yazdı.

Taraf ön sayfasında alanın dolu fotoğrafını kullanırken “Diyarbakır’da Nevruz ateşi buruk yandı” ifadesini kullandı.

Evrensel, “Silahlar sussun, müzakere başlasın” şeklindeki ön sayfa manşetinde “Yüzbinler Newroz alanına akın etti” ifadesini kullandı.

Birgün de Diyarbakır Newroz’unu ön sayfasından “Her şeye rağmen barış” başlığıyla görürken katılımı “yüzbinler Newroz alanını doldurdu” şeklinde belirtti.

Akşam, ön sayfadaki “Halk HDP’ye isyan ateşini yaktı” başlıklı ön sayfa haberinde “Çözüm sürecinde yaklaşık 1 milyon kişiye ev sahipliği yapan Nevruz meydanında bu kez binlerle ifade edilen bir kalabalık vardı” dedi.

Posta, Milliyet, Vatan ise ön sayfasında Newroz’a yer vermedi.

12. sayfasının tümünü Newroz’a ayıran MilliyetPKK terörü nedeniyle kutlamalara katılan vatandaşların sayısı geçen yıllara göre daha az oldu” ifadesini kullanırken Vatan, “katılım 200 binde kaldı” diye verdi. PostaSönük bayram” başlığını tercih ederken “200 bin civarında kaldı” diye niteledi.

Tüm ülkenin merak etttiği bu toplanmayı görmemeleri mümkün değildi. Şüphesiz Newroz’u ön ya da iç sayfalarından gören gazeteler, haber başlıklarını (ve bakış açılarını) “doğrulayan” görsellere yer verdiler. Yukarıdaki derlemede tüm gazeteler yok. Ama mevcut gazetelerde kutlamalara katılım, “milyonlarca insandan,15 bin kişiye” uzanan bir “yelpazede” yansıtıldı.

Kaynak?

2016 yılında ülke ve dünya gündemini tek bir kaynaktan takip etmek, biz istemediğimiz sürece mümkün bile değil. Ama bir an için böyle olduğunu varsayalım ve Diyarbakır Newroz’unda bizzat bulunmayan birinin kutlamayı, sadece bu yayınlardan birinden takip ettiğini düşünelim: Tek bir yayına ulaşma şansı olan bir okuyucunun, dün Newroz Parkı’ndaki gerçekliği öğrenme şansı neredeyse yok.

Habere konu olan bir gelişmeyi anlaşılır, ikna edici ve gerçeğe yakın kılabilecek veriler, neredeyse hiçbir zaman tek kaynağa bağlı kalamaz. Kaynak, habercinin, mesleğini yapabilmesi için ilk ve şart enstrümanıdır. Tek kaynağa dayanmak, durumu kendi gözünden aktaran o kaynağı meşrulaştırmaya yarar. Kaynağı verilemeyen bir veri ise, bilgiye dönüşemeyeceği gibi, bilginin ham hali olan enformasyon bile sayılamaz. Bu nedenle gerçeğe değil, ancak gazetecinin kendi görüşüne ve çıkarına hizmet eder. Binlerce insanın toplandığı, halkın ve medyanın tanıklığında gerçekleşen Newroz kutlamasının da “kaynak kısıtlılığı” konusunda bir istisna olmadığı da yeterince açık.

Sabah, Yeni Şafak, Star gibi gazetelerin kaynak dahi belirtmeden, gerçek bir unsurmuş gibi kullandıkları “15 bin kişi katıldı” enformasyonunun polis kaynaklı, yani “resmi görüş” olduğunu öğreniyoruz bir iki gazeteden. (Tabii, böyle bir görüş gerçekten de var ise!) Dün Diyarbakır’da bu konuyu tartışan gazetecilerin görüşleriyse, yukarıdaki örneklerde de yer aldığı üzere, on binlerden başlayıp yüz binlere, hatta milyona varıyordu. Görmek istedikleri fotoğrafa göre…

(Aslında bu “katılımcı sayısı” meselesi de bu kadar önemli değil; özellikle de çatışmaların sürdüğü olağanüstü koşullarda. Bu ortamda gerçekleştirilen bir etkinliği, geçmiş yıllarla kıyaslamak da bizi sağlıklı bir değerlendirmeye götürmez. Meseleyi güncel olarak önemli hale getiren şey, bölgedeki ortama ve canlı bomba söylentilerine rağmen, çekinerek de olsa Newroz kutlamaya gelen halkı “az” gösterme çabası. Yani sayının yüksek olmasından “korkma” hali. Alana gelenlerin haleti ruhiyesini, endişelerin merak edenler gazeteci Kumru Başer’in Evrensel’deki izlenimlerinden okuyabilir: “Varız, buradayız demek için geldik”)

Kaç kişi katıldı?

Kutlamaları organize eden Demokratik Toplum Kongresi’ne (DTK) göre metrekareye dört kişi hesabıyla Newroz Parkı’nın merkezindeki, etrafı çevrili ve parkeli alan 380 bin kişi alıyor. Fotoğraf burada. Saati de belli. Varın, Sırrı Süreyya Önder ve Selahattin Demirtaş’ın arka arkaya konuştuğu ve alanın en kalabalık olduğu, yaklaşık saat 12.30-13.40 arasında çekilmiş alanın tümünü gösteren herhangi bir fotoğrafa bakın ve siz karar verin.

Gelgelelim saat 12.52’de telefonla çektiğim ve 20 dakika sonra yine telefonla paylaştığım fotoğrafı, kendisinin de aynı yerde olduğu iddiasıyla yalanlayan anlayışın gerçekle rabıtasını sorgulamak gereksiz bir çaba. Ertesi gün kullanıcı adını “Terörle Mücadele” olarak değiştiren bu hesabın “münferit” olduğunu söyleyelim. Ya, Newroz alanında ve günün Türkiye basında ağırlığı oluşturan güruhun gazetecilik çabasında olduğunu hangi rasyonelle açıklayabiliriz?

Anadolu Ajansı’nın Newroz fotoğrafı

Soruya cevap olabilecek bir örnek Anadolu Ajansı’nın (AA) Newroz haberlerinde mevcut. AA’nın Diyarbakır’daki kutlamaları kendi abonelerine nasıl servis ettiğini bilmiyorum. Acaba diğer gazetecilerin sahip olmadığı “imkânlara” sahip AA, kutlama alanını açık ve net gösteren en yükseklerden fotoğraflayıp abonelerine servis etti de onlar mı kullanmadı? Bu onların cevaplayacağı bir soru. Ama AA’nın abonelik gerektirmeyen halka açık sayfasında iki haber gördüm.

İlki “Diyarbakır’daki Nevruz kutlamaları” başlıklı bir fotoğraf galerisi. Ajans bu galeriyi sosyal medya hesaplarından saat 14.24’te paylaşmış. Yani alanın fotoğrafını Twitter’da paylaşmamdan 1,5 saat sonra. AA’nın bu galerisindeki özenle seçilmiş bu fotoğrafları gören bir okurun Newroz Parkı’nın kutlamalar sırasında çok tenha olduğuna inanmaması için hiçbir neden yok.

AA’nın yine 14.00 civarında yayınladığı ikinci bir haberi ise “Diyarbakır’da Nevruz etkinliği ilgi görmedi” başlığını taşıyor. Tek ve yine “tenha” fotoğraflı bu haberde de katılımcı sayısı verilmemekle birlikte “etkinliğe bu yıl ilginin oldukça düşük olduğu görüldü” ifadesi kullanılmış.

AA newroz

DTK Basın Birimi’nden aldığım bilgiye göre AA, bu yıl 14 muhabiri için akreditasyon talep ettti. Bu, 2016 Newroz’unda bir haber organının etkinlikleri takip için talep ettiği en yüksek muhabir sayısı. AA, DTK’nın bir haber organı için 10’la sınırladığı muhabir sayısını aşmak için çok ısrar etmiş. Ancak AA Diyarbakır Büro’sundan aldığım bilgiye göre akreditasyon yaptıran muhabirlerinin tümü kutlamaları takip etmemiş.

Peki “geçmiş yıllara kıyasla katılımın ‘oldukça’ düşük olduğu” 2016 Diyarbakır Newruz’unu kaç gazeteci takip etti?

Kaç gazeteci katıldı?

Yine DTK Basın Birimi’nin verdiği bilgiye göre 2016’da yaklaşık 520 gazeteci akreditasyon yaptırdı. 2015’te Newroz kutlamaları için akredite olan yani kayıt yaptıran gazeteci sayısı ise 820 civarındaydı.

Ancak 2016 akreditasyon yaptıran 520 gazetecinin yaklaşık 60 kadarı, alana girmelerine olanak verecek kartı almadı. İzinli olarak alana girebilecek, kart sahibi 460 kadar gazeteci vardı. Ayrıca gazetecilerin akreditasyon kartlarını almış olmaları da, kutlamaları takip ettikleri anlamına da gelmiyor.

Yani “geçmiş yıllara kıyasla katılımın ‘oldukça’ düşük” olduğunu dile getiren ulusal basının kendi varlığı da, kağıt üzerinde bile yarı yarıya az.

newroz medya

Elbette bölge halkının Newroz’a katılımını etkileyen koşullar gazeteciler için de geçerli. Ama önemli bir farkla: Katılım için kıyas kabul edilen geçen yıllardaki kutlamalarla, bu yıl arasında medyanın bizzat tanık olmak etmek istediği ya da tanık olmasına izin verilen gerçek de değişti. Bunu yayınlardan, örneğin sayfada görselleri yer alan Hürriyet’in geçen seneki ve bu yılkı ön sayfasından gözlemleyebiliriz. (Newroz, 22 Mart 2015’te gazetenin manşetinde. 22 Mart 2016 tarihli nüshada ön sayfadaki haberi fark edebilmek için biraz çaba gerekiyor.)

hurriyet nevruz

Nihayetinde medyanın Newroz’daki “oldukça düşen” varlığı, kutlamalara katılımın “oldukça düşük” olacağına dair önyargısıyla, beklentisiyle ya da özgürlüğüyle ilişkili.

***

Özetle mevcut durumdan/gerçekten bağımsız olarak herkes, görmeyi umduğu ve yayınlayabileceği fotoğrafın peşinde: Kutlama alanını mümkün olduğunca dolu ya da mümkün olduğunca boş gösteren fotoğraf.

Tarafsızlık kelimesini dilime bile almıyorum; bu zaten tanımı ve uygulaması beklentisi. Ama gazetecilik çabasında olduğunu iddia edenler, Newroz’a gelirken kafasında getirdiği fotoğrafı bir kenara koyup, gerçeğe biraz olsun yaklaşmak için çaba göstermeliydi.

Görünen o ki Newroz için 14 muhabir görevlendirmenin ya da orada hiç bulunmamanın da sonuca bir etkisi yok. Örneğin DTK Basın Birimi’ne göre kutlamayı manşetine taşıyan Sözcü’den akreditasyon talebinde bulunan bir gazeteci olmadı. Sözcü belki de Diyarbakır’da bile yok. Sanırım bu yüzden manşet haberinde yazdıkları gibi kutlamanın Newroz Parkı’nda değil, iki gün öncesine dek çatışmaların devam ettiği Bağlar Meydanı’nda yapıldığını sanıyorlar.

Öğle saatlerinde Newroz Parkı’ndaki katılımı belgeleyen ve bekletmeden paylaştığım fotoğrafı, bir grup gazeteciyle iki ay önce başladığımız Haber Nöbeti organizasyonunda çektim. Bölge gazetecileriyle dayanışmayı amaçlayan bu bağımsız organizasyona katılmaktaki bir amacım da “haberin ve gerçeğin kimsenin tekelinde olamayacağı” inancıydı. Nöbet çabası, Newroz Parkı fotoğrafının daha fazla sayıda insana ulaşmasını sağlayabildiyse bu amaca katkıda bulunabilmiştir.


Bu yazı, 23 Mart 2016’da Azadiya Welat gazetesinde yayımlanan yazının uzun versiyonudur.

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s